«احمد مدان» دیگر در خانهاش در جناح نیست تا آلبومهایش را ورق بزند و درباره آدمها و مکانهای داخل عکسها حرف بزند. «منصور نعیمی» هم نیست تا از عکسها و اسلایدهایی بگوید که طی چند دهه از هرمزگان ثبت کرده بود. «کوروش گرمساری» و چهرههای دیگری از نسلهای گذشته عکاسی استان نیز رفتهاند و آنچه از نگاه آنها باقی مانده، حالا بخشی از حافظه تصویری هرمزگان است. آثار این عکاسان امروز در اختیار خانوادهها و در مواردی نزدیکان آنهاست؛ کسانی که نخستین حافظان یادگارهایشان هستند. حالا مسئله این است که برای نگهداری بلندمدت، مستندسازی و معرفی این مجموعهها چه میتوان کرد.
«احمد پذیرا»، معروف به «احمد مدان»، طی سالها هزاران تصویر را در خانهاش در جناح جمعآوری و نگهداری کرد؛ عکسهایی از مردم، خانوادهها، معماری، آیینها و زندگی روزمره منطقه. بسیاری از این تصاویر همراه با اطلاعاتی که مدان درباره آنها ثبت کرده بود، امروز اسنادی ارزشمند برای شناخت گذشته منطقه هستند. اهمیت این مجموعه سالها پیش توجه «ایرج افشار» را نیز جلب کرد و او از ارزش «جامعهشناسی تصویری» این تصاویر سخن گفت. در بندرعباس نیز منصور نعیمی حاصل چند دهه عکاسی خود را در هزاران عکس و اسلاید به جا گذاشت. او سالها عکاسی کرد، آموزش داد و بخشهایی از تحولات اجتماعی و فرهنگی هرمزگان را ثبت کرد. کوروش گرمساری هم با وجود عمر کوتاهش، در عکاسی، فیلمسازی و آموزش فعال بود و از سال ۱۳۷۲ مسئولیت انجمن سینمای جوانان بندرعباس را بر عهده داشت. آثار او سالها پس از درگذشتش نیز به نمایش درآمده و نامش همچنان برای نسلهای مختلف عکاسی هرمزگان آشناست. این سه نفر تنها نمونههایی از یک نسل هستند. احتمالا در خانه عکاسان قدیمی و خانوادههایشان در نقاط مختلف استان، مجموعههای دیگری از عکس، نگاتیو، اسلاید و فیلم وجود دارد که هنوز شناخت کاملی از آنها نداریم.شاید اولین قدم این باشد که بدانیم چه چیزی داریم.چه آرشیوهایی از عکاسان هرمزگان باقی مانده است؟ حجم آنها چقدر است؟ چه مقدار دیجیتال شدهاند؟ آیا تاریخ و مکان تصاویر و نام افراد داخل عکسها ثبت شده است؟
هرچه زمان میگذرد، پاسخ دادن به بعضی از این پرسشها دشوارتر میشود. کسانی که محلههای قدیمی را به یاد دارند یا میتوانند چهرههای داخل یک عکس پنجاهساله را شناسایی کنند، خود بخشی از این حافظه هستند و فرصت ثبت روایت آنها همیشگی نیست. نسل جدید نیز مشتاق دیدن این تصاویر است. انتشار یک عکس قدیمی از بندرعباس، جناح، میناب، بندرلنگه یا دیگر نقاط هرمزگان کافی است تا بسیاری درباره محل عکس، آدمهای داخل آن و داستان تصویر سؤال کنند. برای جوان امروز، این تصاویر فرصتی برای شناخت گذشته خودش است؛ دیدن معماری، پوشش، آیینها، محلهها و شیوه زندگی نسلهای پیشین و آشنایی بیشتر با فرهنگی که به او رسیده است. میتوان پروژهای برای شناسایی و مستندسازی آرشیوهای عکاسی هرمزگان با مشارکت خانوادهها شکل داد. اصل آثار و مالکیت آنها در اختیار خانوادهها باقی بماند و نهادهای فرهنگی و تخصصی در فهرستبرداری، اسکن استاندارد، ثبت اطلاعات و تهیه نسخههای پشتیبان همراه آنها شوند. بخشی از تصاویر نیز با رضایت خانوادهها و رعایت حقوق صاحبان آثار میتواند در یک آرشیو دیجیتال در دسترس مردم و پژوهشگران قرار گیرد. چنین مجموعهای در آینده میتواند منبعی برای پژوهش درباره تاریخ اجتماعی، معماری، پوشش، آیینها و تغییرات شهرها و روستاهای هرمزگان باشد. این موضوع به نسل گذشته محدود نمیشود.
عکاسانی چون انوشیروان ملاییپور، اصغر بشارتی، عبدالحسین رضوانی، حسامالدین انصاریان، امیر مینابیان، حسن بردال، روحالله بلوچی، محمد بارکار، رهبر امامداری و بسیاری دیگر طی دو دهه گذشته هزاران تصویر از هرمزگان ثبت کردهاند. درباره این نسل هنوز فرصت مهمی وجود دارد. میتوان مجموعههایشان را شناسایی کرد، درباره عکسها از خودشان پرسید و اطلاعات و روایت هر تصویر را ثبت کرد. تجربه آرشیو عکاسان نسلهای گذشته نشان میدهد که این کار را نباید به سالهای بعد موکول کرد. روز جهانی عکاسی فرصت مناسبی است تا چنین موضوعی جدیتر مطرح شود. احمد مدان، منصور نعیمی و کوروش گرمساری بخشی از تاریخ عکاسی هرمزگاناند و آثارشان نزد خانوادهها و نزدیکانشان حفظ شده است. حالا این پرسش پیش روی جامعه فرهنگی هرمزگان و متولیان آن قرار دارد: آیا میتوان با همراهی خانوادهها، عکاسان و نهادهای فرهنگی، این آرشیوها را مستند و دیجیتال کرد و بخشی از آنها را برای نسل جدید و پژوهشگران در دسترس قرار داد؟حفظ این آرشیوها یعنی حفظ بخشی از حافظه تصویری هرمزگان؛ تصاویری که نسلهای آینده برای شناخت گذشته این استان به آنها نیاز خواهند داشت.
منبع: صبح ساحل
